Kene – Ixodida

KENE (Ixodida)

Tespit edilen yaklaşık 899 kene türü vardır. Bu türlerden 32 kadarı Türkiye sınırları içerisinde görülmektedir. Çok fazla konak seçiciliği yoktur ve ömürlerinin bir kısmını konak üzerinde geçirirler.  Karada yaşayan omurgalı canlılardan kan emerek beslenirler. Konakçısı olduğu canlıda anemiye deride dermatidlere sebep olurlar. Fakat en önemli etkileri bakteriyel, riketsiyal ve protozoer etkenleri konağa nakletmeleridir.

Zararlının Dış Görünümü:

Türlerine göre renk farklılıkları gösterirler. Kan emen bir kene 1 cm boyutlarına ulaşabilirken larvaları 1 mm’den daha küçüktür.

Davranış ve Beslenme Alışkanlıkları:

Keneler dört evrede gelişimlerini tamamlar (yumurta,larva,nimf,erişkin). Bazı kene türleri hariç dişi keneler konak üzerinde kan emerken çiftleşir.

Bıraktığı yumurtaların sayısı 2000 ile 20000 arasında değişkenlik gösterir. Çevre şartlarına bağlı olarak bu yumurtlama süreci birkaç gün ile iki üç haftada tamamlanır. Genel olarak yaz aylarında aktiftirler fakat kış aylarında da aktivitesini devam ettirebilen türler (Dermacentor ve Haemaphysalis) olduğu bildirilmiştir.

Keneler konaklarını çeşitli şekillerde bulabilmektedirler. Amblyomma ve Hyolammasoyuna bağlı keneler aktif avcılar olup, konaklarını arayarak bulmaktadırlar. Rhipicephalus, Haemaphysalis ve Ixodes soyundaki keneler pasif otların üst kısımlarında pusuya yatmaktadırlar. R. Sanguineus gibi bazı kenelerin ise insanların yerleşim yerlerine adapte oldukları ve konaklarına buralarda tutundukları belirtilmiştir (Estrada Pena, 2004).

Taşıdığı Hastalıklar:

Toplum sağlığını ciddi ölçüde etkileyen keneler Kırım Kongo kanamalı ateşi, tularemi, Lyme hastalığı, Ehrlichiosis, Anaplasmosis gibi birçok hastalığın taşıyıcısıdırlar. Ayrıca kene enfestasyonları, kenenin tutunduğu bölgenin sekonder enfeksiyonu, yabancı cisim granulomu, alerjik dermatit gibi durumlarla sonuçlanabilir.

Kenelerden Korunma Yöntemleri:

Keneler mücadelesi zor canlı grupları arasında yer alır. Eğer yaşanan yerde yeşillik alanlar var ise mutlaka düzenli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır. Kenelerin sebep olduğu ölümcül hastalıklar sebebiyle ciddi tedirginlikler yaşanmakta fakat doğru ilaçlama yöntemleri ile bu sorunun ortadan kalkabileceği unutulmamalıdır.

Veteriner Hekim: A. Serkan Aydoğdu

 

Pire – Flea

Pire mücadelesi


Taksonomik Takım : Siphonaptera 

Bilimsel Adı

Sıcak kanlı olan ve her canlıdan kan emebilen pireler, küçük kanatsız bir zararlı türüdür. Doğada 2000’in üzerinde pire türü vardır. En sık karşılaşılan türleri;

  • Kedi piresi – Ctenocephalides felis
  • Köpek piresi – Ctenocephalides canis
  • İnsan piresi – Pulex irritans
  • Kuzey sıçan piresi – Nosopsyllus fasciatus
  • Doğu sıçan piresi – Xenopsylla cheopis

Zararlının Dış Görünümü

Erginleri 0,8-8 mm büyüklüğünde  , genel olarak sarı ve koyu kahverengi, koyu kımızı ya da siyahımsı renkte görülmektedir. Vücutları kaput, toraks ve abdomenden ibaret olup lateralden basık görünümdedir (Mimioğlu, 1973; Dinçer, 1973; Demirsoy. 1999). Altı bacağa sahiptir. Sıçrama yetenekleri oldukça gelişmiş olan pireler 40 cm  mesafeye kadar zıplayabilirler.

Pirelerin Beslenme Alışkanlıkları

Sokucu ve emici ağıza sahip pireler beslenmek için seçecekleri konakta çok seçici davranmazlar,  ulaşabildikleri herhangi bir sıcakkanlı canlıdan beslenebilme yeteneklerine sahiptirler. 20 farklı konağı enfeste edebilirler.

Aç olan bir dişi pirenin vücut ağırlığının 15 katı kadar kan emebildiği bildirilmiştir.  1-2 gün aralıklarla 2-25 yumurta yumurtlayabilen pireler, çoğunlukla beslenirken yumurtlar ve türlere göre değişkenlik göstermekle beraber toplamda 900 e kadar yumurta yumurtlayabilir(Richard ve Sharer, 2001).

Konakçıda Sebep Olabileceği Önemli Hastalıklar

Sürekli konak değiştiren pireler, konaklar arasında hastalık etkenlerini bir canlıdan diğer canlıya taşır. Tifus, dizanteri, veba, humma gibi birçok hastalığı taşıma ihtimali olan pireler bunun yan ısıra oldukça ciddi deri lezyonlarına sebebiyet verebilirler. Pire tarafından ısırılan yer kaşınmaya başlar ve bir süre kabarır. Isırılan kişi hassas bir cilte sahip veya allerjik cilt hastalıklarına sahip ise vücudunda kalıcı yaralar oluşabilir.

Pire Mücadelesi Hakkında Bilgiler

Olgunluğa ulaşan pire pupaları 1 yıla yakın bir süre olumsuz çevre şartlarında yaşamını sürdürebilmektedir. Beslenebileceği bir konağın pupaların bulunduğu alana girmesiyle beraber stimülasyon oluşmakta ve pupalardan hızlı bir şekilde erginler çıkarak yoğun bir enfestasyon başlatabilirler. Bu adaptif özellikleri sayesinde mücadelesi oldukça zor olan bu zararlı grubu ciddi paraziter tehlike oluştururlar bu nedenle mutlaka işinin uzmanı kişiler tarafından yapılmalıdır. Mücadelenin başarılı olabilmesi için pire istilasının yaşandığı alanın ilaçlanmasıyla beraber birlikte yaşanan kedi veya köpek var ise bu evcil hayvanların mutlaka dış parazit uygulamalarının düzenli ve doğru aralıklarla yapılması son derece önemlidir. Ayrıca kemirgenlerin rezervuar konak olmaları nedeniyle kemirgen mücadeleside oldukça önem taşır.

Veteriner Hekim: A. Serkan Aydoğdu

Tahtakurusu – Cimexlectularius

Bilimsel Adı : Cimexlectularius L.

Zararlının Dış Görünümü :

Tahtakuruları(Bed Bugs)  4 ya da 5 mm boyunda (Mercimek tanesi), düz vücüt yüzeyine sahip , kırmızımsı kahverengi vb. koyu renklerde ve baş(Cephalon) kısmının karın(Abdomen) kısmına oranla 5 – 8 kat küçük olduğu  oval şekilli Sadece kan ile beslenen haşerelerdir.

Davranışları, Beslenmesi ve Alışkanlıkları

Tahtakuruları(Bed Bugs) sadece kanla beslenen bir dış parazit zararlıdır. Hava sıcaklıklarının olumsuz koşullarında, beslenme olmaksızın bir seneye kadar dayanabilen bir canlı grubudur. Ağılıklı olarak ışık seviyesinin minimum olduğu gece saatlerinde evlerde hareketliliğin en düşük olduğu dönemde çok daha fazla aktivite gösterirler. Ev içerisinde yatak dikiş kenar boşlukları, çarşaf düğümleri, süpürgelik boşlukları, mobilya aralıkları ve priz içleri gibi hemen hemen bulabildikleri her noktaya yuva yapabilirler.

Tahtakuruları genellikle ziyaretçi sayısı ve çeşitliliği yüksek olan otel odalarından ziyaretler esnasında bavul, valiz elbise poşetleri vb. ürünler ile taşınarak bir noktadan diğerine bulaşma yaparlar.

Üreme:

Tahtakuruların da üremede, dişi tahta kuruları günde 1-5 arasında yumurta olmak üzere yaklaşık 300 günlük bir hayat döngüsünde toplam 200 ile 500 yumurta bırakabilir. Tahtakuruları optimum koşullarda 300 günden fazla bir süre yaşayabilirler.

Evde Tahtakurusu varlığını nasıl anlarım?

Tahtakurularının varlıklarına dair birden fazla belirti olabilir.Bunlardan birincisi zararlının gözle görünmesidir. Ergin tahtakurularının şekli ve ebadı, elma çekirdeğiyle aynıdır. Tahtakuruları hayatları boyunca dış kitin iskeletini değiştirirler ve bu gömlek derilerinin ortamda görülmesi ikinci bir belirtidir. Tahtakuruları, yuvalanma noktaları çevrelerinde özellikle yatak dikiş kenarlarında ve çarşaf düğüm çevrelerinde siyah kahverengi dışkılarını bırakırlar. Vücut üzerinde deri alanlarda görülen ısırıklar da tahtakurusu emaresi olabilir ancak deri üzerindeki farklı bir parazit ısırıklarınında olabileceği göz önüne alınırsa sadece bu belirtiden yola çıkarak tahtakurusu varlığını kanıtlamamaktadır.

Tahtakuruları, sırttan karına doğru yassı ve ince bir şekle sahiptirler bu durum kendileri için büyük avantaj sağlamaktadır. Tahtakuruları popülasyon bireylerin karakteristik olarak birbirlerine yakın olarak dururlar, kendilerine özgü tuhaf, tatlı ama hoş olmayan bir kokuları vardır.

Tahtakurularının vücut üzerindeki ısırıkları kırmızı kaşıntılı izler bırakabilir ve hatta aşırı kaşınma gibi reaksiyonlara yol açabilir, ancak aynı ev içindeki herkeste bu tür reaksiyonlar gürülmeyebilir. Tahtakurularının birden fazla çeşitleri bulunuyor olmasına rağmen en çok rastlanan türü (Cimexlectularius), özellikle insanların bulunduğu ortamlarda uyum sağlar. Bu tür haricindeki diğer türler kuşları ve yarasaları tercih ederler ancak besin bulamadıklarında insanlardan da beslenirler.

Kuşlar üzerinde paraziter olarak beslendikleri için  kuş yuvalarının bulunduğu evlerde ve özellikle çatılarda sıkça görülürler.

Tahtakurularından Nasıl Kurtulunur?

Tahtakurularını hemen her yerden, istila etmiş oldukları ofislerden dükkanlardan, otellerden, spor salonlarından ve diğer sayılamayacak kadar çok yerlerden taşımak mümkündür. Bavulunuzda, kişisel eşyalarınızda hatta sizin üstünüzde saklanabilirler ve sizinle beraber gittiğiniz eve, apartman dairesine, villaya gidebilirler. Kapalı alana girdikten sonra deneyimli bir ilaçlama firmasının yardımı olmadan tahtakurularıyla mücadele etmek neredeyse imkansızdır. Tahtakurusu istilasının temiz olmayla hiçbir ilgisi yoktur, en iyi otellerde bulunabilir ve insanlar üzerinden en temiz evlere bulaşabilirler. Ama varlıklarını erken tespit ederek masraflı bir tahtakurusu istilası olasılığının önüne geçebilirsiniz.

Seyahat Ederken Seyahat ederken aşağıda belirtilen maddeleri uygulayarak, tahtakurularını eve getirme ihtimalinin önüne geçebilirsiniz

• Yüzeylerde, yatak örtüleri, döşek etiketleri ve yatak etekleri gibi, pas renginde noktalar olup olmadığını kontrol edin.

• Döşekler, yatak çerçevesi, yatak başı, süpürgelik ve mobilyalar dahil olmak üzere, tahtakurularının saklanabileceği bütün yerleri kaldırıp altına bakarak kontrol edin. Genellikle beslenmek için geceleri ortaya çıksalar da gündüzleri yatağın 1,5 metre çapı alanında bulunma olasılıkları yüksektir.

• Bavulunuzu bagaj rafına kaldırıp yatağın yakınından uzaklaştırın, çünkü tahtakuruları genellikle yatak başı, sanat eserleri, resim çerçeveleri ve priz yuvaları gibi yerlerde saklanırlar.

• Bavulunuzu toplarken ve eve dönüp açtığınızda dikkatlice kontrol edin. Bavulu her zaman yatağınızdan uzakta tutun ve yataktan uzak bir yerde, dolapta ya da başka bir yerde saklayın.

• Seyahatinizden eve döndükten sonra tüm kıyafetlerinizi kurutucuya koyun ve kurutucuyu en yüksek ısıda en az 15 dakika süreyle çalıştırın.

Evde Evinizdeyken tahtakurularını uzak tutmak için aşağıdaki faydalı ipuçlarını uygulayın.

• Tahtakurularına yaşamaları için elverişli bir ortam sunan eşya ve tekstil yığınlardan kurtulun.

• Yatak örtülerinizi, yıkanabilecekleri en yüksek sıcaklıkta mümkün olduğunca sık yıkayın.

• Evinize ikinci el bir eşya getirmeden önce mutlaka tahtakurusu taşıyıp taşımadıklarını kontrol edin.

• Evlerinizi sık sık kontrol edin—özellikle taşındıktan, seyahatten ve eve servis elemanı ya da misafir geldikten sonra. Tahtakuruları çok çabuk ürerler, bu nedenle erken tespit edilmeleri daha büyük bir istilayı önleyecektir.

Ziraat Mühendisi: Erhan ÖZDEMİR

Keneler – Ixodida

KENE (Ixodida)

Tespit edilen yaklaşık 899 kene türü vardır. Bu türlerden 32 kadarı Türkiye sınırları içerisinde görülmektedir. Çok fazla konak seçiciliği yoktur ve ömürlerinin bir kısmını konak üzerinde geçirirler.  Karada yaşayan omurgalı canlılardan kan emerek beslenirler. Konakçısı olduğu canlıda anemiye deride dermatidlere sebep olurlar. Fakat en önemli etkileri bakteriyel, riketsiyal ve protozoer etkenleri konağa nakletmeleridir.

Zararlının Dış Görünümü:

Türlerine göre renk farklılıkları gösterirler. Kan emen bir kene 1 cm boyutlarına ulaşabilirken larvaları 1 mm’den daha küçüktür.

Davranış ve Beslenme Alışkanlıkları:

Keneler dört evrede gelişimlerini tamamlar (yumurta,larva,nimf,erişkin). Bazı kene türleri hariç dişi keneler konak üzerinde kan emerken çiftleşir.

Bıraktığı yumurtaların sayısı 2000 ile 20000 arasında değişkenlik gösterir. Çevre şartlarına bağlı olarak bu yumurtlama süreci birkaç gün ile iki üç haftada tamamlanır. Genel olarak yaz aylarında aktiftirler fakat kış aylarında da aktivitesini devam ettirebilen türler (Dermacentor ve Haemaphysalis) olduğu bildirilmiştir.

Keneler konaklarını çeşitli şekillerde bulabilmektedirler. Amblyomma ve Hyolamma soyuna bağlı keneler aktif avcılar olup, konaklarını arayarak bulmaktadırlar. Rhipicephalus, Haemaphysalis ve Ixodes soyundaki keneler pasif otların üst kısımlarında pusuya yatmaktadırlar. R. Sanguineus gibi bazı kenelerin ise insanların yerleşim yerlerine adapte oldukları ve konaklarına buralarda tutundukları belirtilmiştir (Estrada Pena, 2004).

Taşıdığı Hastalıklar:

Toplum sağlığını ciddi ölçüde etkileyen keneler Kırım Kongo kanamalı ateşi, tularemi, Lyme hastalığı, Ehrlichiosis, Anaplasmosis gibi birçok hastalığın taşıyıcısıdırlar. Ayrıca kene enfestasyonları, kenenin tutunduğu bölgenin sekonder enfeksiyonu, yabancı cisim granulomu, alerjik dermatit gibi durumlarla sonuçlanabilir.

Kenelerden Korunma Yöntemleri:

Keneler mücadelesi zor canlı grupları arasında yer alır. Eğer yaşanan yerde yeşillik alanlar var ise mutlaka düzenli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır. Kenelerin sebep olduğu ölümcül hastalıklar sebebiyle ciddi tedirginlikler yaşanmakta fakat doğru ilaçlama yöntemleri ile bu sorunun ortadan kalkabileceği unutulmamalıdır.

Ağaç Kurdu – Tahta Kurdu

Bilimsel Adı  – Anobuim punctatum

Zararlının Dış Görünümü

Kentsel yaşam alanlarında yaygın olarak görülen tahta kurtları, yumurta, larva , pupa ve ergin evrelerini tamamlayarak tam metamorfoza uğrarlar(Başkalaşım).Zararlının yaşam döngüsü incelendiğinde bu tam metamorfoz Çevresel koşullar göz önüne alındığında 1 – 3 yıl arasında gerçekleşir. Yetişkin Tahta Kurtları 6 -7 mm uzunluğunda yuvarlak oval şekilli kırmızımsı kahve rengi veya daha koyu tonlarda görülebilir. Tahta kurdunun erginleri ahşap yüzeylere zarar vermezken üst kısımdan bakıldığında Thorax(üst Gövde) kısmının başa(head) kısmına oranla çok büyük olması nedeni ile baş kısmı görünmez. Tahta kurdu sadece Larva evresinde   ahşaba zarar verir. iklimsel olarak tahta kurdu yaşam döngüsüne sahip olan ülkemizde hemen hemen tüm bölgelerde yaygın olarak görülen tahta kurdu. halk arasında mobilya kurdu veya ağaç kurdu olarakta bilinir.

Tahta Kurdu Beslenme Alışkanlıkları

Tahta kurtları ağırlıklı olarak çok yıllık ağaç gruplarından 10 veya daha fazla yıllık olan sert ve yumuşak ağaçları istila eder. Tahta kurdu yoğunluğu  ahşaplarda ve çevresinde böcek dışkısı olarak bilinen ince toz ve talaş benzeri dışkılardan ve 3 mm çapında küçük deliklerden anlaşılır. Ağacın iç kısmından beslenen larvalar bu dışkıları üretirler. ağaç iç kısmını kemirerek iç kısımdan  yüzeye doğru tüneller açarak yüzeyde delikler oluşturarak aktivite gösterir. Yaygın tahta kurdu çoğunlukla ahşap eşyalara zarar vermekle birlikte döşeme ve döşeme altı boşluklarında, ahşap kaplamalarda ve evin diğer nemli bölümlerindeki ahşaplara da zarar verir.

Ağaç kurdu – Tahta Kurdu  Mücadelesi Hakkında Bilgiler

Tahta kurdu mücadelesinde zararlının etkin bir şekilde çözmek son derece zordur ve mücadele programı ele alındığında, birden fazla yöntemin uygulanması gerekir. Mücadele de kilit nokta zararlının bulunduğu yüzeyleri tespit etmek ve uygun koridorları açma işlemidir. Belirlemek nadiren kolaydır ve böceğin görünüşü ile birlikte yaşına, türüne ve zarar verdikleri ağacın nem içeriğine bağlıdır.Bu yöntemin ardından uygulama yüzey alanlardan ziyade zarar görmüş ürünlerde profesyonel ekipler tartafından yapılması gereklidir.